Skorupiaki w glukozaminie i „może zawierać gluten”: jak czytać alergeny na etykiecie suplementu

1. Czternaście substancji, które trzeba wyróżnić

Rozporządzenie (UE) nr 1169/2011 w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności wymienia w załączniku II czternaście substancji lub produktów powodujących alergie lub reakcje nietolerancji. Są wśród nich zboża zawierające gluten (pozycja 1) i skorupiaki oraz produkty pochodne (pozycja 2). Jeśli taki składnik jest w produkcie, jego nazwa musi być w wykazie składników i musi być wyróżniona — najczęściej pogrubieniem (art. 21). Dotyczy to także suplementów diety: to żywność, więc te same zasady.

2. Dlaczego „skorupiaki” przy glukozaminie

Siarczan glukozaminy stosowany w suplementach jest zazwyczaj otrzymywany z chityny — budulca pancerzy krewetek, krabów i innych skorupiaków. Chityna po hydrolizie daje glukozaminę. Produkt pochodny skorupiaków jest więc składnikiem, a załącznik II nie przewiduje dla glukozaminy wyjątku (takie wyjątki istnieją np. dla niektórych pochodnych zbóż czy soi — wymienia je sam załącznik). Stąd na etykiecie Flex Sana: „glucosamine sulfate 2KCl (from shellfish)”. Dla osoby z alergią na skorupiaki to informacja rozstrzygająca: nie liczy się to, że w kapsułce nie ma „kawałka krewetki”, lecz to, że składnik pochodzi ze skorupiaków. Istnieje też glukozamina otrzymywana fermentacyjnie (bez skorupiaków) — wtedy etykieta tego alergenu nie wskazuje. O tym, którą wersję masz w ręku, mówi wyłącznie lista składników.

3. „Może zawierać” — ostrzeżenie, nie składnik

Zdanie „produkt może zawierać zboża zawierające gluten” to tzw. znakowanie ostrzegawcze (precautionary allergen labelling). Nie oznacza, że gluten jest składnikiem — oznacza, że producent nie wyklucza jego przypadkowej obecności, np. z linii produkcyjnej, na której pakowane są też inne produkty. Rozporządzenie 1169/2011 przewiduje, że zasady takiego dobrowolnego informowania mogą określić akty wykonawcze (art. 36 ust. 3 lit. a) — do dziś nie przyjęto ich na poziomie UE. W praktyce: ostrzeżenie jest dobrowolne, jego treść nie jest ujednolicona, a jego brak nie gwarantuje braku śladów. Osoba z celiakią lub alergią na pszenicę traktuje je jako sygnał do decyzji — a nie jako ozdobnik.

4. Co jeszcze z etykiety warto przeczytać przed pierwszą kapsułką

Kapsułka Flex Sana jest z żelatyny wołowej — istotne dla osób, które z powodów zdrowotnych, religijnych lub etycznych unikają produktów wołowych. Etykieta wymienia też wprost, kto nie powinien stosować produktu: kobiety w ciąży i karmiące, osoby ze skłonnością do kamicy nerkowej, osoby uczulone na którykolwiek składnik; osobom przyjmującym leki zaleca konsultację z lekarzem. To nie są formułki — to warunki, przy których dystrybutor sam wyłącza użycie. Opis oferty w sieci sprzedaży dodaje jeszcze jedną grupę: osoby na insulinie lub doustnych lekach przeciwcukrzycowych — po konsultacji z lekarzem.

5. Jak sprawdzić etykietę, zanim zapłacisz

1. Poproś o zdjęcie tyłu opakowania albo znajdź je w ofercie detalicznej — tabela składu i lista składników muszą być czytelne.
2. Szukaj wyróżnionych słów w liście składników: to alergeny z załącznika II.
3. Odróżnij „zawiera” (składnik) od „może zawierać” (ostrzeżenie o możliwym zanieczyszczeniu).
4. Przeczytaj ostrzeżenia dystrybutora — kto nie powinien stosować.
5. Jeśli masz alergię lub chorobę przewlekłą, zapytaj lekarza lub farmaceutę, pokazując etykietę, nie reklamę.

W Polsce nad znakowaniem żywności czuwa Inspekcja Sanitarna, a suplementy przed pierwszym wprowadzeniem do obrotu są zgłaszane do Głównego Inspektora Sanitarnego (art. 29 ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia). Zgłoszenie nie oznacza „zatwierdzenia” składu — to obowiązek informacyjny podmiotu, nie certyfikat.

Źródła

1. Rozporządzenie (UE) nr 1169/2011 w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności — art. 21, art. 36 ust. 3 lit. a, załącznik II — EUR-Lex
2. Dyrektywa 2002/46/WE w sprawie suplementów żywnościowych — EUR-Lex
3. Ustawa z 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia — art. 29 (ISAP)
4. Główny Inspektorat Sanitarny — suplementy diety
5. Rozporządzenie (WE) nr 1924/2006 w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych — EUR-Lex
6. Rozporządzenie (UE) nr 432/2012 — wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych, tekst skonsolidowany — EUR-Lex
7. Wyrok TSUE z 30 kwietnia 2025 r., C-386/23 — oświadczenia dla substancji roślinnych „on hold”
8. EFSA — opinia naukowa o oświadczeniu dla siarczanu glukozaminy i utrzymania prawidłowej chrząstki stawowej (2012)
9. Ustawa z 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta — art. 12, 20, 21, 27–38, 43a–43g (ISAP)
10. Ustawa z 9 maja 2014 r. o informowaniu o cenach towarów i usług (ISAP)
11. Dyrektywa 2011/83/UE w sprawie praw konsumentów (art. 8 ust. 6 — umowy przez telefon) — EUR-Lex
12. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów
13. Urząd Ochrony Danych Osobowych